Giới thiệu
"Miếu Tiên Công được xây dựng từ rất lâu đời, hiện chưa rõ chính xác thời điểm xây dựng, chỉ biết rằng, đến năm Gia Long thứ 3 (1804) thì được trùng tu, xây dựng lại, và qua các thời kỳ tiếp theo tiếp tục được sửa chữa, tôn tạo nhiều lần. Miếu là nơi thờ phụng 19 vị Tiên Công – những người đầu tiên có công quai đê lấn biển, tạo dựng nên đảo Hà Nam trù phú với hệ thống làng xóm phát triển, hình thành nên 7 xã như ngày nay.
Theo sử tích, xưa kia đảo Hà Nam chỉ là một vùng bãi bồi ngập nước nằm ở cửa sông Bạch Đằng, các vạn chài đến các bãi bồi phơi lưới, đánh cá. Năm niên hiệu Thiệu Bình (1434), khi vua Lê Thái Tông đăng quang, trong công cuộc mở mang đất nước, 19 chàng trai quê ở phường Kim Hoa, phủ Hoài Đức, thành Thăng Long – trong đó có bốn người là Quốc tử giám sinh và ba người là hiệu sinh – đã rủ nhau xuôi về phương Nam khai phá vùng đất mới. Họ cùng với cư dân vạn chài bản địa đã dựa vào các doi đất cao trên bãi bồi, tiến hành quai đê lấn biển, lập nên phường Bông Lưu – tiền thân của xã Phong Lưu sau này, bao gồm Cẩm La và Yên Đông, Phong Cốc. Một thời gian sau, có thêm 2 gia đình khác quê huyện Trà Lý (Hà Nam Ninh) cũng tim đến lập nên xứ Bản Động sau đổi thành Trung Bản và sáp nhập vào xã Phong Lưu thành 4 thôn: Phong Cốc, Cẩm La, Yên Đông, Trung Bản. Hiện nay miếu chỉ thờ 17 vị, còn 2 vị được nhân dân đưa về thờ ở Miếu của thôn Trung Bản.
Vào năm 1994, ngôi miếu đã được trùng tu, tôn tạo lại kiến trúc cho đến hiện nay. "
"Lễ hội Tiên Công được tổ chức hằng năm vào ngày mồng 7 tháng Giêng Âm lịch tại đảo Hà Nam, thị xã Quảng Yên, tỉnh Quảng Ninh. Đây là dịp quan trọng để con cháu trong vùng cùng nhau tưởng nhớ, tri ân công đức của các vị Tiên Công – những bậc tiền nhân có công đầu trong việc quai đê, lấn biển, khai khẩn đất hoang và lập nên làng mạc trù phú ngày nay.
Tín ngưỡng thờ cúng Tiên Công là nét văn hóa đặc sắc được hình thành từ đầu thế kỷ XV, bắt nguồn từ hành trình khai hoang lập địa của 19 vị Tiên Công đến từ vùng châu thổ sông Hồng. Dù tín ngưỡng thờ tiền hiền hiện diện ở nhiều vùng trên cả nước, nhưng việc biến tín ngưỡng ấy thành một lễ hội trang trọng, quy mô lớn và mang đậm tính cộng đồng như lễ hội Tiên Công thì hiếm nơi nào làm được như ở đảo Hà Nam.
Một trong những nghi thức độc đáo và đầy ý nghĩa của lễ hội là lễ rước người sống – tức rước các cụ thượng thọ (từ 70 tuổi trở lên) lên miếu Tiên Công. Đây không chỉ là sự bày tỏ lòng thành kính với các bậc cao niên mà còn là niềm vinh dự lớn lao của mỗi gia đình, dòng họ khi có người đạt đến tuổi thượng thọ. Theo quan niệm dân gian, gia tộc nào có cụ cao tuổi là gia tộc sống phúc đức, làm việc thiện, cần cù lao động và con cháu hiếu thuận.
Trong lễ rước, con cháu đội các mâm lễ vật đi trước, gồm trầu cau, rượu, xôi, gà, hoặc thủ lợn. Đặc biệt, mâm hương án có hình long mã kết Công, biểu tượng cho sự trường thọ và phúc lộc. Bốn cụ thượng thọ khỏe mạnh, gia đình hòa thuận, con cháu chăm ngoan sẽ được chọn làm đại diện để thực hiện nghi lễ động thổ bằng hoa quả, tượng trưng cho sự tiếp nối của các giá trị truyền thống. Những cụ già yếu sẽ được con cháu khiêng bằng võng, che lọng chu đáo, tạo nên một đám rước đậm đà bản sắc gia tộc.
Không chỉ là một lễ hội tâm linh, lễ hội Tiên Công còn mang giá trị giáo dục sâu sắc, là dịp để con cháu, đặc biệt là thế hệ trẻ, hiểu hơn về đạo lý “uống nước nhớ nguồn”, về truyền thống hiếu nghĩa, tôn kính người già của dân tộc Việt Nam
Bên cạnh các nghi lễ chính, lễ hội còn có nhiều hoạt động văn hóa dân gian phong phú như: trò chơi bịt mắt chém cá chình, hội thi ông Voi và nuôi ông Voi, múa cây bông (trong lễ hội Trà Cổ), hay tục múa long đao trong lễ hội Quan Lạn – thể hiện sự oai hùng và khéo léo của quân sĩ nhà Trần.
Với giá trị văn hóa đặc biệt, Lễ hội Tiên Công đã được công nhận là Di sản Văn hóa Phi vật thể cấp Quốc gia vào ngày 8 tháng 5 năm 2017, xứng đáng là một biểu tượng của truyền thống văn hóa và lòng biết ơn sâu sắc của người dân vùng biển Quảng Ninh."
Theo sử tích, xưa kia đảo Hà Nam chỉ là một vùng bãi bồi ngập nước nằm ở cửa sông Bạch Đằng, các vạn chài đến các bãi bồi phơi lưới, đánh cá. Năm niên hiệu Thiệu Bình (1434), khi vua Lê Thái Tông đăng quang, trong công cuộc mở mang đất nước, 19 chàng trai quê ở phường Kim Hoa, phủ Hoài Đức, thành Thăng Long – trong đó có bốn người là Quốc tử giám sinh và ba người là hiệu sinh – đã rủ nhau xuôi về phương Nam khai phá vùng đất mới. Họ cùng với cư dân vạn chài bản địa đã dựa vào các doi đất cao trên bãi bồi, tiến hành quai đê lấn biển, lập nên phường Bông Lưu – tiền thân của xã Phong Lưu sau này, bao gồm Cẩm La và Yên Đông, Phong Cốc. Một thời gian sau, có thêm 2 gia đình khác quê huyện Trà Lý (Hà Nam Ninh) cũng tim đến lập nên xứ Bản Động sau đổi thành Trung Bản và sáp nhập vào xã Phong Lưu thành 4 thôn: Phong Cốc, Cẩm La, Yên Đông, Trung Bản. Hiện nay miếu chỉ thờ 17 vị, còn 2 vị được nhân dân đưa về thờ ở Miếu của thôn Trung Bản.
Vào năm 1994, ngôi miếu đã được trùng tu, tôn tạo lại kiến trúc cho đến hiện nay. "
"Lễ hội Tiên Công được tổ chức hằng năm vào ngày mồng 7 tháng Giêng Âm lịch tại đảo Hà Nam, thị xã Quảng Yên, tỉnh Quảng Ninh. Đây là dịp quan trọng để con cháu trong vùng cùng nhau tưởng nhớ, tri ân công đức của các vị Tiên Công – những bậc tiền nhân có công đầu trong việc quai đê, lấn biển, khai khẩn đất hoang và lập nên làng mạc trù phú ngày nay.
Tín ngưỡng thờ cúng Tiên Công là nét văn hóa đặc sắc được hình thành từ đầu thế kỷ XV, bắt nguồn từ hành trình khai hoang lập địa của 19 vị Tiên Công đến từ vùng châu thổ sông Hồng. Dù tín ngưỡng thờ tiền hiền hiện diện ở nhiều vùng trên cả nước, nhưng việc biến tín ngưỡng ấy thành một lễ hội trang trọng, quy mô lớn và mang đậm tính cộng đồng như lễ hội Tiên Công thì hiếm nơi nào làm được như ở đảo Hà Nam.
Một trong những nghi thức độc đáo và đầy ý nghĩa của lễ hội là lễ rước người sống – tức rước các cụ thượng thọ (từ 70 tuổi trở lên) lên miếu Tiên Công. Đây không chỉ là sự bày tỏ lòng thành kính với các bậc cao niên mà còn là niềm vinh dự lớn lao của mỗi gia đình, dòng họ khi có người đạt đến tuổi thượng thọ. Theo quan niệm dân gian, gia tộc nào có cụ cao tuổi là gia tộc sống phúc đức, làm việc thiện, cần cù lao động và con cháu hiếu thuận.
Trong lễ rước, con cháu đội các mâm lễ vật đi trước, gồm trầu cau, rượu, xôi, gà, hoặc thủ lợn. Đặc biệt, mâm hương án có hình long mã kết Công, biểu tượng cho sự trường thọ và phúc lộc. Bốn cụ thượng thọ khỏe mạnh, gia đình hòa thuận, con cháu chăm ngoan sẽ được chọn làm đại diện để thực hiện nghi lễ động thổ bằng hoa quả, tượng trưng cho sự tiếp nối của các giá trị truyền thống. Những cụ già yếu sẽ được con cháu khiêng bằng võng, che lọng chu đáo, tạo nên một đám rước đậm đà bản sắc gia tộc.
Không chỉ là một lễ hội tâm linh, lễ hội Tiên Công còn mang giá trị giáo dục sâu sắc, là dịp để con cháu, đặc biệt là thế hệ trẻ, hiểu hơn về đạo lý “uống nước nhớ nguồn”, về truyền thống hiếu nghĩa, tôn kính người già của dân tộc Việt Nam
Bên cạnh các nghi lễ chính, lễ hội còn có nhiều hoạt động văn hóa dân gian phong phú như: trò chơi bịt mắt chém cá chình, hội thi ông Voi và nuôi ông Voi, múa cây bông (trong lễ hội Trà Cổ), hay tục múa long đao trong lễ hội Quan Lạn – thể hiện sự oai hùng và khéo léo của quân sĩ nhà Trần.
Với giá trị văn hóa đặc biệt, Lễ hội Tiên Công đã được công nhận là Di sản Văn hóa Phi vật thể cấp Quốc gia vào ngày 8 tháng 5 năm 2017, xứng đáng là một biểu tượng của truyền thống văn hóa và lòng biết ơn sâu sắc của người dân vùng biển Quảng Ninh."
Thông tin liên hệ
Người đại diện
Ban Trị sự Giáo hội Phật giáo Việt Nam tỉnh Quảng Ninh
Địa chỉ
WR36+W5V, Ba Làng, Phong Cốc, Quảng Ninh, Việt Nam
Xem bản đồ